حاج غلامعلي حيدري (پدر معظم شهيدان؛ «اكبر» و «رحيم»)

تحمل غربت و فراق
هفتاد و شش سال قبل، در محله عاشق آباد اصفهان به دنيا آمد. يكي از اجدادش پنج تن آل عبا را در خواب ديد. نذر كرد در دهه عاشورا، عزاداران را اطعام كند. و سيصد سال است كه خانه آنها در دهه محرم ميزبان عزاداران سيد و سالار شهيدان است.
ـ پدربزرگم تعريف مي كرد، همه از گرسنگي مي مردند، حتي دام و طيور. نزديك عاشورا بود. فكر كردم امسال با اين اوضاع نذري نخواهيم داشت، اما از صبح عاشورا مردم ريختند تو خانه مان. سر تا سر حياط نشسته بودند. عده زيادي تو كوچه صف كشيده بودند. ديگ غذا را بار گذاشتيم و فكر مي كرديم به اينكه اين ديگ غذا با هر آنچه داشته ايم، درست شده. مگر كفاف اين مردم گرسنه را مي دهد؟! موقع ظهر كه شد، پدربزرگ در ديگ را باز كرد.
ـ خدايا تو نگذاشتي پيامبرت نزد مردم شرمنده شود. امروز هم آبروي مرا نريز و نگذار كسي گرسنه از در اين خانه بيرون برود. غذا را كشيد توي مجمع بزرگ مسي و رفت بين جماعت. تو ظرف هر كسي غذا ريخت. ديگ غذا هنوز خالي نشده بود كه همه عزادارها با دست پر، از خانه «حيدري» رفته بودند، آذوقه اندك توي انبار، همه را سير كرده بود.
غلامعلي روزها با پدر به كشاورزي مي رفت. زمين را شخم مي زد. بذر مي كاشت. حدود صد رأس بز و گوسفند را به چرا مي بردند. گاه با پسرعمويش براي چوپاني گله مي رفت. گاهي پدربزرگ هم با آنها مي رفت.
غلامعلي سالي را كه مادر تصميم گرفت همراه خاله ها به مكه مشرف شود، به ياد مي آورد.
ـ تعدادي از گوسفندها را فروختيم. مقداري پول از يك يهودي قرض كرديم تا خرج سفر مادر و خاله ها را جور كنيم. باز هم كم بود. وسايل خانه را هم فروختيم و مادر و خاله هايم رفتند مكه.
پدرش رمضان به اين فكر بود كه تا بازگشت همسرش، موقع برداشت محصول فرا خواهد رسيد و با فروش آن، گوسفندان و وسايل خانه دوباره مي خرد و قرض مرد يهودي ادا خواهد شد. هيچ خبر نداشت. تمام محصولات جو، گندم و هر آنچه را كه كاشته بودند، آفت زده بود.
ـ بي پول مانده بوديم. دهه اول محرم شروع شده بود. پدرم رنج مي برد از اينكه ديگر نمي تواند نذري سيصد ساله را ادا كند. صداي نوحه سينه زنان را كه مي شنيد، بغض گلويش را مي گرفت. سر زمين با مشهدي حسن حرف مي زد.
ـ دوستي در تهران دارم كه وضع مالي خوبي دارد. مردم را براي اين طور كارها كمك مي كند. رمضان كه نمي خواست شرمنده امام حسين(ع) و عزادارانش باشد، با او راهي تهران شد. از عاشق آباد تا دروازه تهران پياده مي رفتند. بين راه «مشهدي حسن». به دلش بد آمد.
ـ فكر كنم گره كارت باز نشود آقا رمضان.
رمضان حيران، نگاه او كرد كه قفل بسته را به فال بد گرفته بود. گفت: توكل بر خدا. مرد سكوت كرده بود و با قفل ور مي رفت. به يكباره آن را جلو روي مشهدي رمضان گرفت.
ـ باز شد. به خدا گره كار تو همين امروز باز مي شود.
رمضان از ته دل خنديد.
ـ ان شاءالله. كار امام حسين(ع) روي زمين نمي ماند. به خانه مرد خير كه رسيدند، رمضان از خانه حيدري گفت و اينكه از سيصد سال قبل همه ساله ده روزة اول محرم، عزاداران را اطعام كرده اند. مرد خنديد و دستي به محاسن جوگندمي كشيد.
ـ پنج كيسه برنج، جواب مهمان هاي امام حسين(ع) را مي دهد؟
لب رمضان به خنده نشست.
ـ بله آقا. از سرمان هم زياد است.
آن سال هم با همه دشواري اش گذشت و رمضان نذرش را ادا كرد.
غلامعلي از هشت سالگي در مسجد، زير نظر «ملاعلي» قرآن و احكام و گلستان و بوستان را خواند. او روحاني روستا بود و پدر هم از او خواندن قرآني را آموخته بود.
ـ من و چند تا از بچه هاي روستا جمع شديم مسجد و ملا به ما ياد مي داد. بعد از مدتي ايشان براي كار به بازار رفت و ما را به همسرش سپرد. ده ساله بوديم كه ملاهاشم، آموزش ما را به عهده گرفت.
غلامعلي خنده اش مي گيرد.
ـ خوب يادم هست كه آن سال زمستان سردي داشتيم. من مي رفتم خانه ايشان كه درس بخوانم. هر دو همسرش به فاصله چند روز زايمان كرده بودند. يكي با نوزادش اين طرف كرسي خوابيده بود و آن يكي، آن طرف. من و ملا مي نشستيم بالاي اتاق. در دوره بعدي، «ملامحمود» معلم من شد كه آب، بابا ياد مي داد. كلاس «ملامحمود» شب ها برگزار مي شد و غلامعلي به راحتي مي توانست روزها سر زمين كار كند و شب ها درس بخواند. گفته بود: من درس بلدم. مي خواهم بروم كلاس بالاتر. ملا اخم كرده بود كه: بايد از كلاس اول شروع كني.
و او شروع كرده بود به خواندن. چند مسئله رياضي را هم حل كرد و رفت كلاس بالاتر.
ـ خيلي زرنگ بودم. جمع و تفريق برايم مي نوشت. چند تا تمرين هم به آنهايي كه خود ملا برايم نوشته بود، اضافه مي كردم و براي او مي بردم. خيلي خوشحال مي شد. تا كلاس پنجم را همين طور خواندم. ملا مهربان بود اما اگر عصباني مي شد، با چوب مي زد پشت دست. يك بار طوري كف دستم كوبيد كه جاي تركه، تاول زد.
«غلامعلي» هجده ساله بود كه مادر برايش دختري را درنظر گرفت. به خواستگاري «طيبه» رفتند. حاج آقا «بنايي عاشق آبادي» غلامعلي را ديده بود. مي دانست مرد باسواد و باهوشي است.
ـ قبول، اما مهريه دختر من هشت مثقال طلاست و يك جلد قرآن و شال ترمه براي طيبه.
«رمضان» قبول كرد و پسرش را سامان داد و در خانه خودش اتاقي براي آن دو درنظر گرفت.
آن سال آب قنات خشك شد. مردم از بي آبي خانه و كاشانه شان را مي گذاشتند و مي رفتند. خشكسالي زمين هاي حاصلخيز را نابود و به كوير تبديل كرده بود. «غلامعلي» هم راهي شهر شد. جلو دروازه قرآن مي ايستاد و منتظر، تا كسي او را براي كارگري ببرد. با اين حال، درآمدش آن قدر نبود كه كاري براي همسر و فرزند نورسيده اش بكند و پدر مؤاخذه اش مي كرد.
ـ تو از اول بازيگوش بودي. مطمئنم كه كار هست و تو نمي روي دنبال كار.
«غلامعلي» دل شكسته و غمگين با مرد همسايه صحبت كرد. از او خواست تا پدر را مجاب كند كه او پي كار مي رود، اما كار نيست. به خانه كه برگشت، از همسرش پرسيد و دانست كه پدر حرف هاي مرد همسايه را نپذيرفته.
ـ نه. اصلاً نقل اين حرف ها نيست. اين پسر دنبال كار نمي رود. از بچگي همين طور بازيگوش... بود.
غلامعلي از طيبه خواست تا از مادرش چند تا نان بگيرد.
ـ ديگر نمي خواهم به اتاق پدرم بروم و سر سفره آنها بنشينم.
طيبه با كم و كسر او مي ساخت. آن شب سپري شد و روز بعد، سر دروازه قرآن ايستاده بود كه مردي آمد و او را براي كارگري سر ساختمان برد، با دستمزد روزي شش تومان. انگار شانس به او رو كرده بود. چند روز بعد، در شهرداري استخدام شد. از او معافي و يا كارت پايان خدمت مي خواستند، اما او هر آنچه داشت را خرج خريدن سربازي برادرانش كرده بود. شش ماه به او وقت دادند. مهلت تمام شد و او به ناچار نزد سرهنگ رفت كه پسرعمويش روي زمين او كشاورزي مي كرد. سرهنگ دست خطي داد و «غلامعلي» چند روز بعد، معافي اش را گرفت. او ديگر صاحب دو پسر و سه دختر شده بود. پسرها كلاس ششم را كه خواندند، در كارگاه گز پزي مشغول به كار شدند. جنگ كه شروع شد، پسر بزرگش اكبر مي خواست برود جبهه. او را ثبت نام نكردند. توي شناسنامه دست برد و سن خود را دو سال بيشتر كرد و رفت. تو وصيتنامه اش نوشته بود: «مبادا از آن گروهي باشيم كه علي(ع) را سالها خانه نشين كردند. خدا نياورد آن روزي را كه نداي «هل من ناصر ينصرني» بي پاسخ بماند.
مادر، در مرگ من اندوهگين نشويد كه قرآن مي فرمايد: اي گرويدگان به دين اسلام، شما مانند آنان كه راه كفر را پيمودند، نباشيد.
اكبر يازدهم آبان ماه سال 1361 در عين خوش به شهادت رسيد. پس از او «رحيم» بود كه عازم شد. «غلامعلي» كه داغ پسر ديده بود، نمي پذيرفت.
ـ اگر تو هم شهيد شوي، ديگر پسري ندارم. دلخوشي ام به توست.
«رحيم» هيچ نگفت. او هم در شناسنامه اش دست برد و سن خود را به هجده سال تغيير داده بود. رفت. يك هفته بعد برگشت. پدر هنوز راضي به سفر او نبود. «رحيم» بي خداحافظي عازم شد و در بيست وششم دي ماه سال 1365 در منطقه شلمچه و عمليات كربلاي 5 به شهادت رسيد.
غلامعلي در مراسم ختم همكارش به همه اعلام كرد كه مسافرش آمده.
ـ فردا بياييد مسجد و مهمان پسرم باشيد.
پس از آن بود كه پانصد بشقاب خريد سفارش داد پشت آنها اسم رحيم و اكبر را حكاكي كنند. او هر سال دهه اول محرم را با همين ظرف ها از مهمانان اباعبدالله الحسين(ع) پذيرايي مي كند.