شهید فرج الله شوشتری: انگار پدرم احرام بسته بودند

نوید شاهد: خوب است صحبتهایمان را از نخستین روزهایی که پدر را به یاد میآورید، شروع کنیم.
بنده متولد ۱۳۵۵ هستم. نخستین خاطراتی که از پدر دارم، این است که همیشه سختکوش بود، یعنی با اینکه ما شرایط سختی در روستا داشتیم و همه آدمهای روستایی سختکوش و پرکار هستند ولی باز هم پدرم با بقیه متفاوت به نظر میآمد.
چه تفاوتهایی داشت؟
پدرم در همان ایام آنقدر تلاش میکردند که همه از ایشان متعجب بودند. به هر حال پدر ایشان فوت کرده بود و بار مسئولیت خانواده پدری خود را هم برعهده داشت. قبل از قوت پدرش هم در جاهای مختلفی مثل چاهبهار، خوزستان و شمال کار میکرد ولی، چون بعد از فوت پدر بزرگم، مادربزرگم که تنها شده بود، شهید شوشتری با ماشین در بین جادههای قوچان و روستاهای خودمان و شهر نیشابور تردد و مسافرکشی میکرد، به دلیل رانندگی زیاد هم دست فرمان آقا جان حرف نداشت، خیلی هم دوست داشت که خودش هدایت ماشین را برعهده بگیرد، اما من وقتی به سن قانونی رسیدم، این فرصت را پیدا میکردم تا راننده پدرم باشم و اغلب ایشان را به محل کارش در پادگان لشکر پنج نصر یا حرم امام رضا (ع) برای کشیک برسانم.
خاطرهای هم از این هممسیرشدنها دارید؟
کنارم که مینشستند، مدام میگفتند با احتیاط و حواس جمع بران. من میگفتم آقاجان! مگر عجله ندارید؟ میگفت تو مراقب باش، خدا ما را به موقع میرساند. اگر در ترافیک بودیم یا ضرورتی پیش میآمد که کاری با تأخیر مواجه میشد، پدرم آنقدر با تسبیحش ذکر میگفت و صلوات میفرستاد که مشکل حل شود و در موقع مقرر به فرودگاه، حرم، محل کار، قرار یا نشست مورد نظر برسیم.
شما فعالیتهای انقلابی پدرتان را به یاد میآورید؟
از آنجا که پدرم کلاً درگیر این اتفاقات بودند، خانواده پدری ما هم به ایشان متصل بودند. قسمت عمده مبارزات پدر هم در همین روستا گذشت. دوستانش میگفتند آوردن عکس مبارک حضرت امام (ره) به روستا یا نگهداری مخفیانه رساله امام (ره) یا کتاب «صلح امام حسن (ع)» نوشته حضرت آقا (مقام معظم رهبری) که از مبارزان شاخص منطقه بودند، کار مهمی بوده، که تنها شهید شوشتری آن را انجام داده است. به طور کلی بخش عمدهای از خانواده پدری و مادری ما روحانی بودند و چنین ارتباطهایی _از نوع مذهبی و مبارزاتی_ داشتند و به همین دلیل هم این مبارزات در فامیل ما خیلی عجیب و غریب نبود. از جمله، پسرعموها و پسرعمههای پدرم طلبه بودند و عموی ایشان در مشهد روحانی بوده و هستند.
ارتباط شهید شوشتری با حضرت آیتالله خامنهای از کجا شکل گرفت؟
این ارتباط از پیش از انقلاب برقرار بود، البته نه به صورت مستقیم و خیلی نزدیک. در رفتوآمدهای شهید شوشتری به مشهد که برای دیدار اقوام روحانیشان صورت میگرفت، طبعاً مقام معظم رهبری را که در مشهد ساکن بودند، در مسجد کرامت میدیدند؛ بهخصوص که حضرت آیتالله خامنهای در آنجا بهطور مداوم بعد از نماز سخنرانی داشتند و پدر و اقوام روحانی ایشان هم در آن جلسات شرکت میکردند.
آیا بعد از شهادت پدرتان با مقام معظم رهبری دیدار داشتید؟
بله، البته بعد از شهادت پدر در شرایط خاصی بودیم ولی برای دیدار حضرت آقا هم رفتیم. اصل کلام ایشان این بود که افرادی همانند حاجآقای شوشتری، اگر غیر از این، سرنوشتی داشته باشند، دور از ذهن است لذا بهترین سرنوشت، که همانا شهادت باشد، برای آنها رقم خورده است. بهعلاوه، مقام معظم رهبری خیلی کوتاه درباره سالهای آشناییشان با شهید صحبت فرمودند و گفتند که پدر را از گذشته و سالهای دفاع مقدس میشناختهاند. درباره محل سکونت شهید هم آنچنان با جزئیات صحبت کردند که همه ما متعجب شدیم.
اگر بخواهید پدر و خصوصیات ایشان را توصیف کنید، چه میگویید؟
نمیشود به این سادگی تعریف کرد، قطعاً برای ما پدر خیلی خوبی بودند، ولی خوب بودنشان در روابط کوتاهی تعریف میشد که با هم داشتیم. ایشان یک رزمنده همیشگی بود که در لحظات کوتاه دیدار هم نیازهای عاطفی و احساسی فرزندشان را برآورده میکرد. تفاوت زندگی ایشان با زندگی دیگران شاید در این نکته نهفته باشد که غلظت عواطفشان به دلیل کوتاه بودن آن لحظات بیشتر از حد معمول بود و حالا که شهید شدهاند، همان امیدی را که هر چند روز یا دو هفته یک بار برای دیدنشان داشتیم، از دست دادهایم. البته قطعاً امید بزرگتری، این دلتنگی را هموار میکند و آن، جایگاه معنوی پدر است و به طور کلی روزی نیست که به یاد پدر نباشیم، همیشه به یادشان هستیم و خاطراتشان را مرور میکنیم. قبلاً امید ما به همان دیدارهای کوتاه مدت بود، اما از دو سال قبل تا به حال، به صورت مداوم ایشان را میبینیم و هر لحظه به یادشان هستیم.
ولی به هر حال از دست دادن پدر باید سخت باشد.
به هر حال هیچ کسی نمیتواند منکر شود که دوری پدر سخت نیست ولی اتفاقات دیگری این دوری و سختی را برای ما قابل تحمل میکند، چیزهایی مثل اینکه میدانیم روح پدر شهیدمان در جوار رحمت الهی و حضرت اباعبدالله (ع) آرام گرفته است. این ذهنیت آنقدر برای ما خوشایند است که درد فقدان پدر را برایمان سبک میکند، به طوری که شاید اغراق نباشد اگر بگویم نبود پدر را احساس نکردهایم، چراکه حضورشان را به نوع دیگری حس میکنیم. شاید صبحها که بیدار میشویم، متوجه نبود حاج آقا در اطرافمان بشویم و جای خالی فیزیکی ایشان را درک کنیم، اما حقیقت این است که ایشان را بیشتر از گذشته احساس میکنیم. درواقع شاید بهتر باشد این طور بگوییم که داریم از نبودش در رفتار و کردارمان الهام میگیریم. حالا داریم معنای جملهای را که میگوید شهیدان زندهاند، میفهمیم. اگر این جمله تا دیروز فقط در کلام وجود داشت، اما امروز با گوشت و پوست و استخوان خود آن را حس میکنیم.
از زمانی که شما کودک بودید و پدر میخواست به جبهه برود، صحبت کنید.
من کلاس پنجم بودم که جنگ به آخرین سال خود رسیده بود، هنوز سن و سالم آنچنان نبود که بخواهم درک درستی از جنگ داشته باشم. وقتی در سال سوم ابتدایی بودم و با خواهرم صحبت میکردم، هر دو به این نتیجه رسیدیم که نقطه پایانی جنگ، شهادت است، هیچ وقت فکر نمیکردیم که یک روزی جنگ تمام شود. فقط وقتی «حاج آقا» بعد از ماهها میآمد، فکر میکردیم جنگ تمام شده است، چون خیلی از دوستان آقاجان شهید شده بودند، ما فکر میکردیم سرانجام او شهادت است، اما جالب اینجاست که وقتی پیکر پاک ایشان را در کفن دیدم، اصلاً احساس نکردم که آن پارچه، کفن است، بلکه فکر میکردم پدرم احرام بستهاند و آماده طوافند.
در آن سنین فکر میکردیم این اتفاق حتماً باید بیفتد. شاید هزاران بار از پدرمان دل بریدیم و دوباره وقتی بازمیگشت، به او دل بستیم، چون هر وقت حاجی میرفت، به دلیل شرایط کاریاش و مکانهای خاصی که در آنها خدمت میکرد، این حس را داشتیم که دیگر برنمیگردد، بنابراین چارهای نداشتیم جز دل کندن. همه اینها باعث میشد خودمان را به نوعی درگیر چیزهای دیگری کنیم. البته در سالهای اخیر همهمان احتمال وقوع شهادت را احساس میکردیم. خودشان هم آن اواخر، خیلی تحت تأثیر شهادت سردار کاظمی قرار گرفته و حالتهای عارفانه و عجیبی پیدا کرده بودند، مدام ذکر میگفتند و تسبیح از دستشان نمیافتاد. مدام استغفار میکردند، انگار خودشان را برای یک کار بزرگ معنوی آماده میکردند، کاری که لازمهاش چندین سال خودسازی و لیاقت برای شهادت باشد. واقعاً پس از شهادت شهید کاظمی، خیلی منتظر شهادت بودند.
میدانیم که سردار شهید شوشتری، حتی در زمان اندکی که قرار بود در مشهد، کنار خانوادهاش باشد هم، وقت آزاد نداشت. اساساً چقدر پدر را میدیدید؟
راستش شهید شوشتری، برای ما فقط پدر نبود، با جرأت میتوانم بگویم که اگر لحظاتی را در کنار هم بودیم و میتوانستیم صحبت کنیم جمع بزنیم، به چند ماه نمیرسد، اما همه ما به خدا توکل داشتیم و فقط به خاطر رضای خدا تحمل میکردیم. امیدوارم خدا این صبر را از ما قبول کند. من احساس میکنم ما همه چیزمان را در طبق اخلاص گذاشتیم و به خدا هدیه کردیم. إنشاءالله خدا از بابت این قضیه، به ما توفیق بدهد که ما هم عاقبت به خیر شویم.
دیگر افراد خانواده تا چه اندازه به پدرتان مراجعه میکردند و از ایشان راهنمایی میخواستند؟
اتفاقاً پدر در جمع فامیل و دوستان همیشه این احساس خوب را در مورد خودشان منتقل میکردند که برای همه به منزله یک پشتوانه محکم هستند، به همین دلیل هم بود که معمولاً اگر کسی میخواست کاری انجام بدهد، از ایشان مشورت میخواست. هر وقت پدرم میخواست به خانه بیاید، آشنایان مدام تماس میگرفتند و میپرسیدند حاج آقا هستند یا نه؟ کی میآیند؟ بعد زمانی را تعیین میکردیم که آنها بتوانند بیایند و پدر را ببینند، اصولاً اوقات شهید شوشتری متعلق به همه بود. خودم بارها شاهد بودم که گوشی حاج آقا در فرودگاه، زنگ میزد و در همان فرودگاه قرار میگذاشتند تا بتوانند با ایشان صحبت کنند. تا آخرین لحظه افراد سعی میکردند از مشورت پدرم استفاده کنند.
از وصیتنامه پدرتان چه چیزهایی را به یاد دارید؟
مطالبی که نوشته بودند، بیشتر شامل سفارشهای شخصیشان بود، اما به نظر من رفتار و سکناتشان بزرگترین و بهترین وصیت ایشان بوده است. فردی که در ۶۱ سالگی با ریش و موی سفید به یک منطقه محروم میرود و در آنجا خدمت میکند، نه به خاطر ثروتاندوزی بوده، نه برایش آسایشی در بر داشته و نه حقوق ویژهای دریافت میکرده، بلکه تنها هدفش این بوده که به نظام مقدس جمهوری اسلامی خدمت کند.
یکی از دلگرمیهای بزرگم این است که شهادت ایشان برای خیلیها به درس تبدیل شده است. من در همان زمان کودکی هم این حس را داشتم که وقتی جنازه شهدا را میآوردند، جامعه متحول میشد. امروز هم همین حالت را دارم، با این تفاوت که تشنگی مردم نسبت به این قضیه بیشتر شده است، چون این طور نیست که هر هفته یک شهید داشته باشیم.
در هر صورت، به عقیده من، بزرگترین وصیت ایشان، در شهادتشان نهفته بود، خدا کند ما هم بتوانیم این مسیر را ادامه دهیم. گناه کردن برای ما تا دیروز یک معنا داشت، امروز معنای دیگری دارد، امروز اگر خطا کنیم، پا روی ارزشها گذاشتهایم، تاوان آن هم خون پدرمان است. این، موضوع سادهای نیست و امیدوارم ما هم در مسیری که شهدا رفتند قرار بگیریم و حرکت بکنیم. رسالت بازماندگان شهدا همواره سنگینتر از آدمهای دیگر است.
اساساً چیزهایی هست که برای بعضی از افراد به یقین تبدیل میشود. مثلاً حرف زدن درباره شهدا برای پدرم یا همرزمانشان که شهدا را دیدهاند و لحظه شهادت با آنها بودهاند یا خانوادههایشان را دیدهاند، معنای دیگری داشته است. طبیعتاً این معنا برای خود من که امروز فرزند شهید هستم، درونیتر شده است. اگر تا قبل از شهادت آقاجان یک نفر به من درباره شهدا و فرزندان و آرمانهای آنها حرف میزد، شاید نمیتوانستم درک کنم، اما امروز که آن حرفها را میزنند، معنایش را درک میکنم.
به علاوه، این وظیفه هم بر دوش ماست تلاش کنیم تا جایی که امکان دارد، حس درونیمان را به جامعه منتقل کنیم تا افراد جامعه هم دقیقاً این احساس را نسبت به شهید، شهادت، خانواده شهدا، ایثارگران، جانبازان، نظام و ولایت فقیه داشته باشند. البته از مجموعههایی که در این زمینه نقش مؤثری داشتهاند ـ مثل سپاه ـ باید قدردانی کرد که حداکثر تلاش خودشان را در ترویج فرهنگ ایثار و شهادت انجام دادهاند ولی فکر میکنم دولتهای پیشین نتوانستند این موضوع را به خوبی در جامعه ترویج کنند؛ بنابراین به مجموعههایی نیاز داریم که با یک فکر باز و منسجم، طراحی و برنامهریزی کنند و این موضوع را از قالبهای رسمی خارج سازند.
اساساً همگی ما باید تلاش کنیم که اگر شده یک روزنه کوچک پیدا کنیم تا روی دیگر تفکر و رفتار شهدا را بفهمیم، در احوالات شهدا جستوجو کنیم و دلایلی را که این شرایط به وجود آورده، درک و احساس کنیم.
شما خودتان به عنوان فرزند یک شهید، چقدر این احوالات را شناختهاید؟
آقاجان در همان مسیری بود که کار میکرد. ایشان کارهای فرهنگی انجام میداد و به فکر ترویج فرهنگ عاشورایی بود. مثلاً تشکیل هیأت رزمندگان و جامعهالحسین (ع) قطعاً هدفی غیر از ترویج فرهنگ ایثار و شهادت نداشته و ندارد. اگر بزرگداشتی برای شهدا چه به صورت خانوادگی و چه کنگره برگزار شده، این، هدفی جز ارج نهادن به شهدا و فرهنگ شهادت در بر نداشته است.
نگاه پدر بزرگوارتان به حضرت امام خمینی (ره) چگونه بود؟
یادم هست پدرم یک بار تعریف میکرد اوایل انقلاب که برای رفتن به سپاه مردد بوده، خواب میبیند یک روحانی مسن و نورانی، با چهره و سیمایی شبیه به حضرت امام خمینی (ره)، از یک دهلیز وارد میشود و رو به پدرم میگوید برای یاری رساندن به انقلاب، درنگ نکن. پدرم میگفت که این خواب را به شتاب برای پیوستن به سپاه و لبیک به شیخ علی شوشتری که زمانی فرمانده سپاه نیشابور بوده و از پدرم انتظار داشته به عضویت سپاه درآید، تعبیر کرده است. به همین دلیل هم همیشه وجود مبارک حضرت امام خمینی (ره) را هدیهای الهی میدانست که خداوند از روی لطفش بر سر راه او قرار داده است.
جایی به داستان کشتی گرفتن شهید شوشتری با شهید بابانظر برخوردم. شما از این ماجرا چه اطلاعاتی دارید؟
پدرم برایم تعریف کرده بود که سالهای پیش از انقلاب، یک بار گذرش به مشهد یا قوچان میافتد و میبیند که در یک خیابان، مسابقه کشتی محلهای برپاست. او هم بر حسب علاقه و مهارتی که داشته، نزدیک میرود و مسابقه را تماشا میکند. یکدفعه میبیند که یک نفر دارد همه را مغلوب میکند و کسی هم با او روبهرو نمیشود. آخر مسابقه، رسم است که قهرمان چرخی بزند و حریف بطلبد. شهید بابانظر هم که پهلوانی نامدار در سطح استان و کشور در ورزشهای کشتی و جودو بوده، از تماشاچیها درخواست حریف و مبارز میکند. پدر من هم پا پیش میگذارد و میگوید من حاضرم با شما کشتی بگیرم. شهید بابانظر اصلاً تعجب نمیکند و با پدر روی تشک میرود و در نهایت هم با همان قامت کوتاهی که داشته، آقاجانم را شکست میدهد. پدر میگفت این نخستین برخورد من با شهید بابانظر بود. آنها سالها بعد، پس از پیروزی انقلاب اسلامی، در سپاه یا منطقه جنگی، چشمشان به یکدیگر میافتد و خاطره آن روز را برای همدیگر زنده میکنند. آقاجانم خیلی با این شهید انس و الفت و رابطه داشت. آن دو شهید بزرگوار هر وقت که به هم میرسیدند، ماجرای کشتی آن روز را با خنده و آب و تاب برای خود و اطرافیانشان تعریف میکردند.
جاهای دیگر این را گفتهام که رانندگی آقاجان بسیار خوب بود. خیلی هم دوست داشت که همیشه خودش هدایت ماشین را برعهده بگیرد. حتی بیش از انقلاب مدتی در شمال، چاهبهار و کارخانه قند و شکر خوزستان راننده لودر و کامیون بوده و با پیروزی انقلاب و تعطیل شدن کارخانه برای مدتی آقاجان به خانه برگشت. آن زمان ما در روستای خودمان و در همان خانه آباء و اجدادی زندگی میکردیم.
خاطرهای از پدرتان برای ما بگویید.
آقاجان تا زمانی که در مشهد سمتی بر عهده داشت، یعنی تا سال ۱۳۷۹، اصلاً چای نمیخورد. آقای رحمتی هم که در دفتر آقاجان کار میکرد، این موضوع را کاملاً میدانست. بنابراین، اغلب یک داروی گیاهی به نام «آندوخ» که تهرانیها به آن کاکوتی میگویند، به صورت جوشانده در استکان میریخت و برای ایشان میبرد. جالب اینکه از زمانی که پای آقاجان به قرارگاه حمزه سیدالشهدا (ع) و شهر ارومیه باز شد، به خاطر نشست و برخاست با برادران آذریزبان که بیشتر از بقیه اهل چای هستند، چای نخوردن را کنار گذاشت، گاهی هم به شوخی میگفت: بالاخره آذریزبانها ما را «چاییخور» کردند!
انتهای پیام/