به دنبال هوشمندسازی روایتها هستیم، نه بیروح کردن حقیقت
نوید شاهد: بسیاری معتقدند فرهنگ ایثار و شهادت، ماهیتی معنوی و سنتی دارد و شاید ورود فنّاوریهای سردی مثل هوش مصنوعی، از روح این مفاهیم بکاهد. شما از کجا میدانید که این مسیر، مسیر مؤثری برای ترویج این فرهنگ است؟
باید تفکیک کنیم بین محتوا و رسانه. محتوای ما، یعنی ایثار و شهادت، حقیقتی است ابدی و معنوی، اما رسانهٔ انتقال آن، همواره در حال تغییر است. ما در هر عصری از ابزار آن زمان برای ترویج حقیقت استفاده کردهایم. امروز، اگر بخواهیم با مخاطبی که باهوش مصنوعی متولد شده و با آن رشد کرده است صحبت کنیم، نمیتوانیم فقط از ابزارهای قدیمی استفاده کنیم.هوش مصنوعی برای ما یک جایگزین برای روح نیست، بلکه یکزبان جدید است. ما از AI برای این استفاده میکنیم که سادگی و خلوص ایثار را در قالبی ارائه دهیم که برای انسان مدرن قابلدرک و جذاب باشد. در واقع، ما میخواهیم با ابزارهای مدرن، حقیقتهای اصیل را نجات دهیم و آنها را از حالت موزهای خارج کرده و به جریان زندگی امروز بازگردانیم.
نوید شاهد: به طور عینی، هوش مصنوعی در عمل چه تغییری در روایتگری ایثار ایجاد میکند؟ آیا میتوانیم مثالهای مشخصی بزنیم که در آن هوش مصنوعی، فراتر از یک ابزار ساده، یک تحول در تولید محتوا ایجاد کرده باشد؟
بله، تحول در سه سطح رخ میدهد، بازآفرینی، تحلیل و شخصیسازی.اول در بازآفرینی، ما هزاران ساعت خاطره شفاهی داریم که در بایگانیها خاک میخورند. باهوش مصنوعی میتوانیم این روایتهای صوتی را به تجربههای بصری تبدیل کنیم. مثلاً بازسازی محیط یک عملیات یا یکلحظه از زندگی یک شهید بر اساس توصیفات دقیق بازماندگان، تا نسل جدید بتواند آن لحظه را تجربه کند، نه اینکه فقط بشنود.
دوم در تحلیل؛ ما میتوانیم با تحلیل دادههای بزرگ از نیازهای روانی بازماندگان، بفهمیم که در هر بازه سنی، چه نوع محتوای فرهنگی بیشتر اثرگذار است. این یعنی خروج از برنامههای "یک اندازه برای همه" و حرکت به سمت "برنامههای متناسب با نیاز". سوم در شخصیسازی است، تصور کنید سیستمی داشته باشیم که بر اساس تاریخچه زندگی یک ایثارگر، برای او محتوایی تولید کند که با نقاط قوت و نقاط آسیب روانیاش همسو باشد. این همانجایی است که هوش مصنوعی با دراماتراپی گره میخورد و تبدیل به یک ابزار شفابخش میشود.
نوید شاهد: یک نگرانی جدی وجود دارد، هوش مصنوعی بر اساس احتمالات کار میکند و گاهی دچار توهم میشود یا اطلاعات را تغییر میدهد. در حوزهای مثل شهادت که حقیقت و صداقت رکن اصلی است، چگونه میتوانیم جلوی تحریف یا تخیلات هوش مصنوعی را بگیریم؟
این دقیقترین و حیاتیترین نقطه بحث است. ما هرگز اجازه نمیدهیم هوش مصنوعی منبع حقیقت باشد؛ بلکه او را بهعنوان پردازشگر حقیقت میبینیم. راهکار ما، ایجاد یک دیتای مرجع و تأیید شده است. به زبان ساده، ما به هوش مصنوعی نمیگوییم برو در اینترنت بگرد و درباره شهادت بنویس، بلکه به او میگوییم؛ اینها اسناد، نامهها و خاطرات تأیید شده ما هستند؛ فقط بر اساس اینها روایت کن و هرچه خارج از اینها بود را حذف کن.
ما یک سامانه نظارتی انسانی را تعریف میکنیم. یعنی هر خروجی AI، پیش از آنکه به مخاطب برسد، باید توسط یک راوی خبره یا یک متخصص فرهنگی تأیید شود. ما از هوش مصنوعی برای سرعت و کیفیت استفاده میکنیم، اما تأیید نهایی را بر عهده انسانهای بابصیرت میگذاریم تا حقیقت، فدای زیبایی دیجیتال نشود.
نوید شاهد: هنر ایثار و شهادت امروز و آینده چگونه از ظرفیت و امکان هوش مصنوعی استفاده میکند؟
برای پاسخ به این پرسش، باید نگاهی آیندهنگرانه داشته باشیم. هنرِ ایثار و شهادت درگذشته بر پایه سند و گزارش بود؛ امروز بر پایه روایت است و در آینده، بر پایه تجربه خواهد بود. هوش مصنوعی تنها یک ابزار برای تولید سریعتر محتوا نیست، بلکه یک تغییردهنده پارادایم است.
امروزه عصر بهینهسازی و بازآفرینی است. در حال حاضر، AI بهعنوان یک «دستیار هوشمند» عمل میکند تا کیفیت تولیدات فعلی را بالا ببرد. بهعنوانمثال ما برای ماندگاری و پایایی و انتشار جهانی روایتهای ایثار نیازمند ترجمه و جهانیسازی روایتهای ایثار به زبانهای مختلف دنیا با حفظ بار عاطفی آنها هستیم این کار با هوش مصنوعی بسیار ساده و سریع انجام میشود، با استفاده از AI میتوانیم برای بازگرداندن کیفیت تصاویر و صداهای قدیمی شهدا و ایثارگران و تبدیل عکسهای سیاهوسفید به رنگی برای ملموستر کردن خاطرات بهراحتی اقدام کنیم و از آنها بهسرعت محتوای چندرسانهای با تبدیل متون خاطرات به سناریوهای کوتاه برای شبکههای اجتماعی به نیت جذب مخاطب بهویژه نسل Z استفاده کنیم.
در آینده نزدیک ما وارد عصر تعامل و شخصیسازی خواهیم شد. در این مرحله، هنر ایثار از حالت تکگویی و یکسویه یعنی ما بگوییم، مخاطب بشنود به حالت دوسویه و شراکتی تبدیل میشود. روایتهای تعاملی مثل طراحی بازیهای جدی یا تجربههای تعاملی که در آن مخاطب، نقش یک شخصیت را بازی میکند و با تصمیماتش، مسیر روایت زندگی یک شهید یا ایثارگر را کشف میکند. یا استفاده از هوش مصنوعی برای تحلیل وضعیت روانی بازماندگان و پیشنهاد مسیرهای هنری خاص برای هر فرد. همان چیزی که به آن دراماتراپی هوشمند میگویند مثلاً AI تشخیص دهد که یک خانواده خاص در این لحظه به موسیقی مدیتیشن نیاز دارد یا روایتهای پیروزی و از همه جالبتر و جذابتر بازسازی محیطی VR و AR با استفاده از هوش مصنوعی برای طراحی محیطهای سهبعدی از میدانهای نبرد یا خانههای قدیمی ایثارگران است که مخاطب با زدن یک عینک VR، وارد آن محیط شود و روایتها را در همان محیط بشنود.
البته ما یک آینده دور یا همان عصر تجربه زیسته و ابدی هم خواهیم داشت. در این مرحله، مرز بین سند و تجربه از بین میرود و هنر ایثار به یک سرمایه دیجیتال تبدیل میشود.
مثل آواتارهای حافظه، با ساخت مدلهای زبانی LLM اختصاصی بر اساس تمام نامهها، سخنرانیها و خاطرات یک شهید. این کار باعث میشود نسلهای آینده بتوانند با حافظه دیجیتال آن شهید گفتگو کنند و از او درباره مسائل زندگیشان پرسش کنند (البته با نظارت شدید بر عدم تحریف). یا یک کار جالبتر، هنر مولد لحظهای؛ یعنی خلق آثار هنری (نقاشی، موسیقی، ویدئو) که در لحظه و بر اساس احساسات مخاطب تولید میشوند تا پیام ایثار را به شکلی شخصیسازی شده به او منتقل کنند و از همه اینها جذابتر موزههای متحرک و هوشمند است، موزههایی که با حضور هر فرد، محیطش تغییر میکند و روایتها را بر اساس سن، جنسیت و دغدغههای آن فرد بازآفرینی میکند.
نوید شاهد: آیا با استفاده از هوش مصنوعی در بلندمدت با خطر کاهش ارزش معنوی هنر ایثار بر اثر دیجیتالیشدن مواجه نمیشویم؟
برای اینکه هنر ایثار در آینده از بین نرود باید مطابق فرمول (حقیقت ایثار) بعلاوه (بصیرت انسانی) ضربدر (فنّاوری AI) که مساوی است با (ماندگاری روایت) عملکرد، به زبان ساده، اگر هوش مصنوعی را بدون «بصیرت انسانی» به کار ببریم، فقط یک اسباببازی دیجیتال ساختهایم. اما اگر هوش مصنوعی را بهعنوان عدسی برای دیدن بهترِ حقیقت به کار ببریم، آنگاه فنّاوری، خادم حقیقت میشود. نه خائن به حقیقت. بههرحال هنر ایثار در آینده، از گزارشدادن از گذشته به همراهی با انسان در حال حاضر تبدیل میشود. هوش مصنوعی باعث میشود که شهادت و ایثار، دیگر یک داستان قدیمی نباشد، بلکه یک راهنما و الگو در لحظه باشد که در هر جای دنیا و در هر زمانی، با زبان مخاطب با او سخن میگوید.
نوید شاهد: آنچه که احساس میکنید بهعنوان سخن آخر با مخاطب این مصاحبه داشته باشید روشن و واضح بیان کنید؟
هدف ما این نیست که با هوش مصنوعی، دنیایی مجازی بسازیم، هدف ما این است که با کمک این ابزار، دنیای واقعی ایثار و شهادت را برای نسل جدید، ملموستر، جذابتر و در نهایت، اثرگذارتر کنیم.
ما با هوش مصنوعی، به دنبال هوشمند کردن روایتها هستیم، نه بیروح کردن حقیقت. هدف ما این است که فنّاوری در خدمت روایت، و روایت در خدمت حقیقت باشد در نهایت، باید تأکید کنم که ما به دنبال ساختن یک دنیای مجازی برای جایگزینی واقعیت نیستیم؛ ما به دنبال ساختن پلهای دیجیتال هستیم و مجدانه و مشتاقانه به دنبال این هستیم که فنّاوری را در خدمتِ ارزشها قرار دهیم تا خلأها و شکافهای میان نسلها پر شود. هوش مصنوعی میتواند سرعت ما را در این مسیر بالا ببرد، اما این قلب و بصیرت انسانی ماست که به این سرعت، معنا و جهت میدهد. ما میخواهیم با کمک این ابزارها، مطمئن شویم که صدای ایثارگران، نهتنها در زمان، بلکه در تمام آینده نیز، باقدرت و رسایی بیشتری شنیده خواهد شد. نیت و اراده ما از برجستهکردن ضرورت شناخت و استفاده مؤثر از فنّاوری نوین جایگزینی فنّاوری با انسان نیست؛ بلکه بحث درباره تقویت توانمندسازی انسان با کمک فنّاوری برای حفظ و ترویج ارزشمندترین میراث ملی ما، یعنی فرهنگ ایثار و شهادت.
انتهای پیام/ ح