«کتاب» میراث ماندگار رهبر شهید برای پیوند نسلها

سعید علامیان، نویسنده و پژوهشگر حوزه دفاع مقدس که فعالیت حرفهای خود را از سال ۱۳۶۰ با خبرنگاری و ثبت خاطرات دوران جنگ آغاز کرده و پس از پایان دفاع مقدس، این مسیر را در قالب کتاب، زندگینامهنویسی و خاطرهنگاری ادامه داده است، در گفتوگو با خبرنگار نوید شاهد به تبیین جایگاه کتاب در جامعه امروز، نقش رهبر شهید انقلاب در ترویج فرهنگ مطالعه و ضرورت ثبت و روایت ابعاد مختلف زندگی و اندیشه ایشان پرداخت.
علامیان با اشاره به جایگاه کتاب در حفظ حافظه تاریخی و انتقال هویت فرهنگی و انقلابی به نسل جوان اظهار کرد: کتاب یکی از ارکان اصلی تاریخ و فرهنگ هر کشور است و در ثبت و انتقال تجربهها، اندیشهها و ارزشهای یک جامعه به نسلهای آینده نقشی اساسی دارد. بسیاری از آنچه امروز از گذشته یک ملت میدانیم، حاصل تلاش کسانی است که با نوشتن و ثبت وقایع، اجازه ندادهاند خاطرات و تجربههای تاریخی در گذر زمان فراموش شوند.
وی با بیان اینکه کتاب در شرایط کنونی با دو چالش جدی مواجه است، افزود: امروز فضای مجازی و شبکههای اجتماعی به رقیبی قدرتمند برای کتاب تبدیل شدهاند. این رسانهها بخش قابل توجهی از وقت و توجه مخاطبان، بهویژه نسل جوان را به خود اختصاص دادهاند. در کنار این موضوع، افزایش قیمت کتاب نیز بهعنوان یک مانع جدی، دسترسی مخاطبان به این کالای فرهنگی را دشوارتر کرده است.
این نویسنده حوزه دفاع مقدس ادامه داد: در واقع، کتاب هم رقیب بزرگی دارد و هم با مانعی جدی به نام گرانی مواجه است. همین مسئله موجب شده کتاب تا حدودی در حاشیه قرار بگیرد و برای حفظ جایگاه آن، نیازمند برنامهریزی و اقدامات حمایتی بیشتری باشیم.
علامیان با تأکید بر ضرورت استفاده از فرصتهای مختلف برای معرفی کتاب و ایجاد انگیزه در مخاطبان تصریح کرد: برگزاری نمایشگاههای کتاب در مناسبتهای مختلف، چه در سطح ملی و چه در استانها و شهرستانها، حرکت ارزشمندی است. نباید فعالیتهای مرتبط با کتاب تنها به یک نمایشگاه در طول سال محدود شود. هر برنامهای که بتواند کتاب را در معرض دید مردم قرار دهد، زمینه آشنایی مخاطبان با آثار جدید را فراهم کند و کتاب را دوباره به متن زندگی جامعه بازگرداند، اقدامی مؤثر و قابل حمایت است.
وی در ادامه با اشاره به اهتمام ویژه رهبر شهید انقلاب به مطالعه و تولید آثار فاخر فرهنگی گفت: اگر زندگی پربرکت ایشان را مرور کنیم، مطالعه را باید یکی از شاخصههای برجسته زندگیشان بدانیم. ایشان نهتنها خودشان بهصورت جدی اهل مطالعه بودند، بلکه همواره دیگران را نیز به خواندن کتاب و افزایش دانش و آگاهی تشویق میکردند.
علامیان با اشاره به تقریظها و معرفی کتاب از سوی رهبر شهید انقلاب خاطرنشان کرد: به اعتقاد من، این اقدام صرفاً یک توصیه فرهنگی یا فعالیت تبلیغاتی معمول نبود. ایشان با وجود جایگاه علمی، دینی و سیاسی خود، برای معرفی کتاب و جلب توجه جامعه به آثار ارزشمند، عملاً نقش روابط عمومی کتاب را بر عهده میگرفتند. این رفتار نشاندهنده اهمیت و جایگاهی است که برای کتاب قائل بودند.
وی افزود: وقتی ایشان کتابی را معرفی میکردند یا بر آن تقریظ مینوشتند، توجه جامعه به آن اثر جلب میشد و این مسئله در افزایش شمارگان و چاپهای بعدی کتاب تأثیر قابل توجهی داشت. البته اهمیت موضوع فقط در افزایش فروش نبود؛ بلکه معرفی یک اثر از سوی ایشان موجب میشد مخاطبان بیشتری به سراغ آن کتاب بروند، آن را بخوانند و با محتوای آن آشنا شوند.
این نویسنده با بیان اینکه چنین رویکردی در میان دیگر شخصیتهای اثرگذار جامعه نیز میتوانست به یک جریان فرهنگی تبدیل شود، گفت: انتظار میرفت سایر مسئولان و شخصیتهایی که در جامعه از مقبولیت و جایگاه اجتماعی برخوردارند نیز از این الگو استفاده کنند. گاهی معرفی یک کتاب از سوی یک شخصیت شناختهشده میتواند زمینه توجه عمومی به یک اثر و افزایش استقبال از آن را فراهم کند. این اقدام در ظاهر ساده است، اما آثار فرهنگی قابل توجهی به همراه دارد.
علامیان در تشریح ویژگیهای نگاه رهبر شهید انقلاب به حوزه کتاب و نشر گفت: دو موضوع در رویکرد ایشان اهمیت ویژهای داشت؛ نخست، کمیت و میزان استقبال از کتاب و دوم، عمق و کیفیت محتوای آن.
وی ادامه داد: ایشان نسبت به شمارگان کتابها حساس بودند و پیگیری میکردند که یک اثر چند نوبت چاپ شده و چه میزان مورد استقبال قرار گرفته است. در عین حال، توجه ایشان صرفاً به تعداد چاپها محدود نمیشد و محتوای آثار نیز برایشان اهمیت فراوانی داشت. به همین دلیل، هر کتابی را تأیید نمیکردند و برای انتخاب و معرفی آثار، به محتوای آنها توجه داشتند.
این پژوهشگر افزود: تقریظها و اظهارنظرهای ایشان درباره کتابها، برای نویسندگان نیز میتوانست یک شاخص و معیار فرهنگی باشد. وقتی نویسندهای میدید چه موضوعاتی مورد توجه ایشان قرار گرفته است، به اهمیت آن موضوعات بیشتر پی میبرد و تلاش میکرد در آثار خود به آن ابعاد توجه کند. یکی از محورهای مهم در این زمینه نیز زندگی، سیره و مجاهدتهای شهدا بود.
علامیان با اشاره به اهمیت ثبت و انتشار آثار مرتبط با شهدا اظهار کرد: زندگی شهدا روایت ایمان، اعتقاد، مسئولیتپذیری، فداکاری و ایستادگی انسانهایی است که برای دفاع از ارزشهای خود از جانشان گذشتند.
وی افزود: آنچه یک ملت را در برابر تهدیدها و دشواریهای بزرگ مقاوم میکند، پیش از هر چیز، عقیده و ایمان مردم به خداوند، اسلام و ارزشهای اعتقادی و ملی است. شهدا با زندگی و مجاهدت خود روح تازهای در جامعه دمیدهاند و به نسلهای بعد نشان دادهاند که چگونه میتوان بر اساس باورها و اعتقادات، در مسیر دفاع از وطن و ارزشها ایستادگی کرد.
این نویسنده حوزه دفاع مقدس با تأکید بر نقش رهبر شهید انقلاب در توجه به سیره شهدا تصریح کرد: ایشان همواره بر شناخت زندگی و سیره شهدا تأکید داشتند و این موضوع را یکی از راههای انتقال ارزشهای انقلاب اسلامی به نسل جوان میدانستند. به همین دلیل، تولید و انتشار کتابهایی که بتوانند ابعاد مختلف زندگی شهدا را بهدرستی معرفی کنند، از اهمیت ویژهای برخوردار است.
این نویسنده در پاسخ به پرسشی درباره ویژگیهای شخصیتی رهبر شهید انقلاب که برای او بهعنوان یک فعال حوزه کتاب و نویسندگی الهامبخش بوده است، به حافظه قدرتمند ایشان اشاره کرد و گفت: یکی از ویژگیهای بسیار برجسته ایشان، حافظه بود. حافظه در فرآیند یادگیری و کسب علم جایگاه بسیار مهمی دارد و حتی میتوان گفت بخش قابل توجهی از دانش انسان به توانایی او در به خاطر سپردن و بازیابی مطالبی که مطالعه کرده، وابسته است.
«شرح عشق»؛ روایتی پژوهشی از زندگی رهبر شهید انقلاب
علامیان درباره آثار مطالعاتی مرتبط با زندگی و شخصیت رهبر شهید انقلاب، به کتاب «شرح عشق» نوشته هدایتالله بهبودی اشاره کرد و گفت: این اثر از جمله کارهای پژوهشی قابل توجه در حوزه زندگینامه ایشان است. آقای بهبودی سالها برای انجام این پژوهش وقت گذاشتهاند و حاصل کار، اثری است که در عین برخورداری از پشتوانه پژوهشی، از نثری روان و جذاب برای مطالعه نیز بهره میبرد.
وی افزود: اهمیت چنین آثاری در این است که پژوهش تاریخی را از حالت صرفاً تخصصی خارج میکنند و به شکلی ارائه میدهند که مخاطب عمومی نیز بتواند با آن ارتباط برقرار کند. در واقع، یکی از ضرورتهای حوزه زندگینامهنویسی شخصیتهای برجسته این است که میان دقت پژوهشی و جذابیت روایت تعادل برقرار شود.
این نویسنده و پژوهشگر حوزه دفاع مقدس درباره ضرورت گردآوری و تدوین خاطرات و روایتهای شخصی از زندگی رهبر شهید انقلاب اظهار کرد: در سالهای گذشته اقدامات متعددی برای ثبت خاطرات ایشان انجام شده است. بخشی از این اقدامات از طریق گفتوگو با اطرافیان و افرادی صورت گرفته که در مقاطع مختلف با ایشان ارتباط داشتهاند. همچنین مؤسسات و مجموعههای مختلفی نیز در این زمینه فعالیتهایی داشتهاند.
علامیان با اشاره به تغییر ذائقه مطالعاتی جامعه و فاصلهای که میان الگوهای مطالعاتی نسلهای مختلف ایجاد شده است، درباره قالبهای مناسب برای معرفی شخصیت رهبر شهید انقلاب به نسل جوان گفت: هر قالب ادبی و هنری میتواند در جایگاه خود مؤثر باشد. خاطرهنگاری، داستان، رمان و حتی نمایشنامه، هرکدام ظرفیتهایی دارند که میتوان از آنها برای معرفی ابعاد مختلف شخصیت و زندگی ایشان استفاده کرد.
وی افزود: نباید تصور کنیم که تنها از طریق زندگینامههای پژوهشی و آثار مستند میتوان شخصیتهای بزرگ را به جامعه معرفی کرد. این آثار جایگاه خود را دارند، اما در کنار آنها باید از ظرفیت ادبیات داستانی و هنر نیز بهره گرفت. گاهی یک داستان یا رمان میتواند مفاهیم و ویژگیهای شخصیتی یک فرد را به شکلی منتقل کند که مخاطب ارتباط عمیقتری با آن برقرار کند.
این نویسنده با اشاره به پیوند میان ادبیات و تولید آثار نمایشی خاطرنشان کرد: حتی کیفیت آثار سینمایی و تلویزیونی نیز تا حد زیادی به متن و فیلمنامهای وابسته است که در اختیار عوامل تولید قرار میگیرد. من از یکی از دوستان شنیدهام که رهبر شهید انقلاب درباره برخی ضعفهای آثار سینمایی و تلویزیونی، کمبود متن و فیلمنامه قوی را یکی از عوامل اصلی این مسئله میدانستند.
وی تأکید کرد: کتاب و ادبیات میتوانند زیربنای تولید آثار هنری در حوزههای مختلف باشند. اگر در زمینه زندگی و شخصیت رهبر شهید انقلاب آثار مکتوب ارزشمند و متنوعی تولید شود، این آثار میتوانند زمینه ساخت فیلم، سریال، نمایشنامه و دیگر محصولات فرهنگی را نیز فراهم کنند.
روایت ماندگار، نیازمند محتوای مستند و زبان متناسب با نسل امروز
این نویسنده و پژوهشگر حوزه دفاع مقدس در جمعبندی دیدگاه خود درباره ضرورت معرفی شخصیت رهبر شهید انقلاب به نسل جوان گفت: برای اینکه نسل امروز بتواند با شخصیت و اندیشه ایشان ارتباط برقرار کند، باید از ظرفیتهای متنوع فرهنگی و هنری استفاده کنیم.
وی افزود: هرکدام از این قالبها میتوانند بخشی از شخصیت و سیره ایشان را برای مخاطب روشن کنند. آنچه اهمیت دارد، برخورداری آثار از محتوای مستند، دقیق و در عین حال جذاب است؛ بهگونهای که مخاطب ضمن آشنایی با واقعیتهای زندگی و اندیشه ایشان، بتواند با آن ارتباط برقرار کند.
علامیان در پایان تأکید کرد: برای ماندگارکردن روایت زندگی شخصیتهای اثرگذار و انتقال میراث فرهنگی و تاریخی به نسلهای آینده، باید از همه ظرفیتهای موجود استفاده کرد. کتاب همچنان یکی از مهمترین ابزارهای این مسیر است و ادبیات و هنر نیز میتوانند به گسترش دامنه اثرگذاری آن کمک کنند.
انتهای پیام/